1.2 Orde van grootte
Twee van de meest gebruikte woorden in de sterrenkunde zijn lengteschaal en tijdschaal. Deze woorden worden gebruikt als men het heeft over orde van grootte schattingen, in dit geval van afmetingen en tijdsduren. Een orde van grootte schatting is een schatting met een impliciete error bar: over het algemeen wordt zo'n schatting afgerond tot de dichtstbijzijnde macht van tien, met de implicatie dat de werkelijke waarde waarschijnlijk ergens tussen de 0.1 en 10 maal de aangegeven waarde zal liggen, en hopelijk tussen de, zeg, 0.3 en 3 maal. Ook andere vormen van afronden worden wel gebruikt om impliciet nauwkeurigheden aan te geven. Soms is de onnauwkeurigheid groter, en wordt een bereik aan schaalgroottes gegeven als volgt: ``grootheid $xyz$ is 1013 - 15''. 


Figuur 2: Banen van de binnenplaneten.


De diameters van de binnenplaneten (Mercurius, Venus, aarde, Mars; 4.89 108, 12.1 108 , 12.8 108 en 6.79 108 cm) hebben dus dezelfde lengteschaal (109 cm), en hun baanbeweging (88, 225, 365, 687 dagen) speelt zich af op dezelfde tijdschaal (107 s). In het hier gegeven voorbeeld weten we de stralen en omloopsperioden van deze planeten precies; toch kan het nuttig zijn ze op deze manier op één hoop te gooien. In dit geval bijvoorbeeld om de binnenplaneten te contrasteren met de buitenplaneten (Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus; diameters $\sim$1010 cm, omlooptijden $\sim$108 s) Vaak is de bepaling van een lengteschaal of een tijdschaal echter meteen de beste meting die er gedaan kan worden.


Figuur 3: Banen van de buitenplaneten.


Een orde van grootte schatting is dus niet hetzelfde als een slag in de lucht. Het is een weloverwogen kwantitatieve bepaling met een grote, maar wel te kwantificeren onzekerheid. Omdat het totale bereik aan lengte- en tijdschalen zo groot is, zijn orde van grootte schattingen, zoals de bepaling van de lengteschaal van een astronomisch object, of van de tijdschaal waarop een astronomisch proces zich afspeelt, zeer belangrijk. 

Waarschuwing: In de sterrenkunde worden nogal wat niet-SI eenheden gebruikt. Zo worden lengtes vaak in cm inplaats van m, en massa's in g in plaats van kg uitgedrukt (het cgs stelsel). De cgs energie-eenheid is de erg. 1 erg = 10-7 Joule. We zagen al de lengte-eenheid lichtjaar; verderop kom je ondermeer nog de Astronomische Eenheid, de parsec en de Ångström tegen, allemaal lengte-eenheden.

[INDEX]