Wetenschappelijke publikaties op de elektronische snelweg

De aërodynamica van de gemotoriseerde koets

Frédérique Harmsze(over de metafoor, navigatie onderaan)

----

Voordelen van het Net

Een van de voordelen van het elektronische medium is de capaciteit en de compactheid van het elektronische tijdschrift. Het kan veel meer informatie bevatten dan zijn papieren pendant en neemt veel minder meters plankruimte in beslag in de bibliotheek.

De snelheid van elektronisch publiceren is ook een geliefd voordeel. Elektronische distributie over het Internet, via on-line toegang tot de bestanden op verzoek of automatische e-mail naar abonnees, is sneller dan verspreiding via snail-mail (de postbode dus). Als de artikelen on-line beschikbaar gesteld worden, hoeven we ook niet te wachten totdat er een hele editie van het tijdschrift vol is. Het artikel kan in principe openbaar gemaakt worden zodra het gereed is voor publikatie. Op deze manier is het snel beschikbaar. De snelheid echter waarmee het ook daadwerkelijk van het Net gehaald kan worden, is beduidend minder aardig. Vanwege de filevorming op de elektronische snelweg zijn de verbindingen vooral later op de dag (wanneer de Amerikaanse werkdag begonnen is) erg traag. Dit nadeel geldt niet voor de cd-rom, die echter ook het voordeel van de snelle beschikbaarheid ontbeert.

Een potentieel voordeel van een elektronisch tijdschrift zijn de kosten. Een elektronisch tijdschrift zou goedkoper moeten zijn. Over de vraag of dat zo is, en zo ja in welke mate, verschillen de uitgevers en de afnemers van de tijdschriften grondig van mening. Hoe ontwikkelen de redactiekosten zich? Welke andere kosten verdwijnen en verschijnen er? Wat zullen de computer de het systeemmanagement kosten? En wie moet er dan betalen: de lezer voor iedere kilobyte die hij opvraagt, de universiteit voor de toegankelijkheid van de informatie binnen de hele organisatie, of de auteur voor iedere kilobyte die hij wil publiceren? Over deze geldkwesties worden, op basis van de meest exotische dan wel kortzichtige aannamen, zoveel wilde uitspraken gedaan, dat ik er hier niet verder op inga.

Een ander pluspunt is dat complexe zoekoperaties mogelijk zijn, zodra de documenten zijn opgeslagen in een database. Die zoekoperaties zijn het onderwerp van het vakgebied Information Retrieval en een hele industrie aan search engines. Hoewel de resultaten van dat soort zoekacties niet altijd inspireren tot groot enthousiasme, is het automatische zoeken met de computer zeker te prefereren boven het handmatige doorploegen van pakken papier.

On-line documenten zijn in principe gemakkelijk bereikbaar, mits de techniek naar behoren functioneert. Iedereen, waar dan ook ter wereld, kan ze op zijn eigen scherm krijgen. Tenzij ze natuurlijk verscholen liggen achter een tolbarrière. Het is de bedoeling dat iedere wetenschapper toegang heeft tot een oprit van de elektronische snelweg. Bij de gewenste bestemming moet er dan ook een afrit zijn, liefst zonder al te veel tolhuisjes. Het summum van toegankelijkheid lijkt me een gratis toegankelijk on-line archief, dat voorzien is van een goede structuur, hyperlinks en een optimaal zoeksysteem, en waarin alle wetenschappelijke publikaties zijn opgeslagen. Als men met een druk op de knop door de informatie kan navigeren, dan komt men wellicht ook in de verleiding om eens via een andere route door de database te lopen en ontdekt men relevante informatiejuweeltjes in een ander vakgebied.

Het voordeel van papier dat de informatie zwart op wit is vastgelegd, heeft ook een keerzijde. Het is niet mogelijk om naderhand op een elegante manier correcties of commentaar toe te voegen. De errata en addenda op losse briefjes of in een volgend nummer van het tijdschrift treffen nauwelijks doel. In een elektronisch archief kan er altijd achteraf een link worden gelegd naar een tekst met commentaar op het artikel en naar andere artikelen met relevante vervolgontwikkelingen. Ook kan men retrograad indices toevoegen als er nieuwe verbanden ontdekt worden, zodat het zoeksysteem effectiever kan werken. Deze mogelijkheden kunnen van invloed zijn op het systeem van peer review. Zelfs wanneer er een referee als filter blijft fungeren om evidente onzin al bij voorbaat te weren, kan na publikatie spontaan verdere peer review optreden. Alle commentaar van de (al dan niet spontane) referees wordt aan het artikel gekoppeld. Zo kan de lezer meteen zien wat anderen er van vonden.

Die sappige multi- dan wel hypermedia toepassingen waarover zoveel te doen is (ook in het februari-nummer van de Afleiding), horen natuurlijk thuis in een elektronische omgeving, hoewel sommige toepassingen in principe onafhankelijk zijn van het medium. Voor de zogenaamde unprintables geldt dat ze soms praktisch en soms intrinsiek onmogelijk gedrukt kunnen worden in een papieren tijdschrift. He is in de praktijk niet mogelijk te dure kleurenfoto's of grote hoeveelheden data af te drukken. Vanwege de grotere capaciteit van de computer kunnen ruwe meetgevens wel beschikbaar gesteld worden in een elektronische publikatie. Van bewegende beelden en geluid kan is papier zelfs intrinsiek ongeschikt. Er kan hoogstens een surrogaat afgedrukt worden, in de vorm van een stripverhaal dan wel met behulp van notenschrift of een frequentiegrafiek. Een elektronisch artikel kan wel video-opnamen van een fenomeen bevatten, net als simulaties en weergaven van drie-dimensionale objecten met behulp van virtual reality.

-----

vorige Voordelige eigenschappen van papier

volgende Het juiste medium op de juiste plaats

inhoudsopgave Naar de inhoudsopgave van dit artikel




Back to the Communication in Physics Project home page home.

Additions, corrections and comments concerning these pages are always welcome.. Please send them to: harmsze@phys.uva.nl. Contact webmaster@phys.uva.nl if you have problems with the server.
Last modifications on: 27-5 1996